FIX, SPOT czy transza? Wybór modelu zakupu energii dla firm

Rosnące ceny energii, zmienność rynku oraz presja na optymalizację kosztów sprawiają, że wybór modelu energii staje się ważną decyzją biznesową. Dla wielu przedsiębiorstw opłaty za prąd i gaz stanowią nawet kilkadziesiąt procent kosztów operacyjnych. Odpowiednio dobrany sposób rozliczeń może realnie wpłynąć na rentowność działalności. Na rynku funkcjonują dziś trzy najpopularniejsze rozwiązania: FIX, SPOT oraz transza. Czym różnią się te podejścia, jakie niosą ryzyka i który model zakupu energii jest najlepszy dla firmy? Wraz z doradcami Eco dla Biznesu odpowiemy na te pytania.

Przez wiele lat zakup energii elektrycznej dla firm opierał się na prostym schemacie: jedna umowa, jedna stawka, jeden okres obowiązywania. Dla przedsiębiorców oznaczało to względny spokój i brak konieczności analizowania rynku. Jednak już od kilkunastu lat ten format praktycznie się wyczerpał. Dynamiczne zmiany cen energii, transformacja energetyczna, rosnący udział OZE oraz czynniki geopolityczne sprawiły, że tradycyjne podejście do zakupu taniego prądu dla firm coraz częściej przestaje odpowiadać realiom biznesowym. 

Główną wadą klasycznych umów opartych wyłącznie na jednej, sztywnej stawce jest brak reakcji na zmiany rynkowe. W okresach gwałtownych wzrostów firmy narażone są na nagłe i trudne do udźwignięcia podwyżki, natomiast w czasie spadków nie mają możliwości skorzystania z tańszej energii. W efekcie przedsiębiorstwo albo przepłaca, albo ponosi ryzyko utraty stabilności finansowej.

Drugim problemem jest niedopasowanie do profilu zużycia. Tradycyjne modele zakupu energii nie uwzględniają specyfiki działalności. Ich sezonowości, godzinowego zapotrzebowania czy zmian skali produkcji. Tymczasem energia coraz częściej powinna być traktowana jak strategiczny zasób, a nie koszt stały.

W tym kontekście dużego znaczenia nabiera elastyczność oraz bezpieczeństwo energetyczne. Ta pierwsza pozwala firmom reagować na sytuację rynkową, korzystać z okresowych spadków cen i dostosowywać model zakupu do aktualnych potrzeb. Bezpieczeństwo energetyczne oznacza z kolei ochronę przed niekontrolowanymi wzrostami kosztów, możliwość stabilnego planowania budżetu oraz ciągłość dostaw energii niezależnie od zawirowań na rynku.

Nowoczesne modele zakupu energii dla firm, takie jak FIX, SPOT czy model transzowy (a także ich kombinacje) są odpowiedzią na te wyzwania. Pozwalają odstąpić od sztywnego, jednowymiarowego podejścia na rzecz strategii, w której energia staje się elementem świadomego zarządzania ryzykiem i kosztami. 

Zanim przejdziemy do szczegółowego omówienia poszczególnych rozwiązań, chcemy abyś zrozumiał podstawowe różnice między nimi. Najważniejsze kryteria porównania to poziom ryzyka cenowego, przewidywalność budżetu oraz wspomniana już elastyczność reagowania na sytuację rynkową. To właśnie te trzy elementy decydują o tym, czy dany model sprawdzi się w konkretnej organizacji.

Model FIX opiera się na stałej, z góry ustalonej cenie energii. Model SPOT korzysta z bieżących notowań giełdowych, natomiast model transzowy stanowi rozwiązanie pośrednie – rozkłada zakup energii w czasie. Porównanie FIX vs SPOT oraz uwzględnienie modelu transzowego pozwala spojrzeć na zakup energii jak na element strategii finansowej, a nie jedynie koszt techniczny. Jest także świetną okazją do refleksji i renegocjacji innych opłat widocznych na rachunku za prąd.

Model FIX energii elektrycznej to rozwiązanie, w którym cena prądu dla firm jest ustalana na określony czas (od roku do nawet pięciu lat). Decydując się na takie porozumienie, zyskujesz pełną przewidywalność kosztów. Niezależnie od wahań rynkowych, zmian cen surowców czy sytuacji geopolitycznej.

Jakie są zalety modelu FIX dla małych firm? Oto najważniejsze z nich:

• stała, niezmienna cena energii przez cały okres umowy,
• możliwość precyzyjnego planowania budżetu,
• brak ryzyka nagłych podwyżek cen energii,
• ograniczenie potrzeby bieżącego monitorowania rynku energii,
• stabilność kosztów operacyjnych,
• łatwiejsza kalkulacja cen własnych produktów i usług,
• ochrona marży w firmach wrażliwych na wzrost kosztów energii,
• bezpieczeństwo finansowe i brak konieczności podejmowania ryzyka cenowego.

Wadą tego rozwiązania może być brak możliwości skorzystania z ewentualnych spadków cen rynkowych. Jednak dla wielu firm bezpieczeństwo jest ważniejsze niż potencjalne, ale niepewne oszczędności. Model FIX sprawdza się między innymi w biurach, kancelariach, firmach usługowych (fryzjerskie, kosmetyczne, serwisowe) czy placówkach edukacyjnych i szkoleniowych.

Wielu przedsiębiorców zadaje pytanie, co to jest SPOT w energii? W skrócie możemy odpowiedzieć, że to nic innego jak zakup prądu po cenach bieżących, ustalanych na Towarowej Giełdzie Energii. Model SPOT energia oznacza, że cena na fakturze odzwierciedla realną sytuację rynkową w danym okresie, a nie stawkę ustaloną z wyprzedzeniem.

Z tego względu chętnie decydują się na niego przedsiębiorstwa korzystające z automatyzacji i sterowania zużyciem, zakłady produkcyjne mogące przesuwać procesy na tańsze godziny, firmy posiadające systemy zarządzania energią czy podmioty o wyższej tolerancji ryzyka cenowego.

• elastyczność w rozliczaniu cen energii,
• możliwość korzystania z niskich notowań,
• dostęp do bardzo atrakcyjnych stawek w godzinach wysokiej produkcji z OZE,
• potencjał realnych oszczędności w sprzyjających warunkach rynkowych,

To świetne rozwiązanie dla firm o elastycznym profilu zużycia energii oraz przedsiębiorstw posiadających własne systemy zarządzania energią.

Wśród potencjalnych wad modelu SPOT można wymienić:

• wysoką zmienność cen energii,
• ryzyko nagłych skoków cen w krótkim okresie,
• możliwość znaczącego wzrostu kosztów w pojedynczym miesiącu,
• utrudnione planowanie budżetu i finansów,
• konieczność stałego monitorowania rynku energii,
• wymaga większej tolerancji ryzyka po stronie przedsiębiorcy.

Decyzja o przejściu na ceny rynkowe powinna być poprzedzona analizą profilu zużycia i sytuacji makroekonomicznej. Kiedy opłaca się przejść na SPOT? Przede wszystkim wtedy, gdy Twoja firma ma możliwość przenoszenia zużycia na godziny tańszej energii oraz chce skorzystać z okresowych spadków cen. Wiele z ryzyk może być skutecznie minimalizowanych dzięki wsparciu doradców Eco dla Biznesu. 

Rynek ukształtował też sposób rozliczania pośredni między opcją ryzyka SPOT oraz całkowitym zamrożeniem ceny. Tym formatem jest model transza. Energia kupowana jest tu w częściach (transzach), w różnych momentach, po różnych cenach rynkowych. Jak działa model transzowy w praktyce?

Można powiedzieć w skrócie, że firma stopniowo zabezpiecza wolumen energii, rozkładając decyzję zakupową w czasie. W ten sposób unika jednorazowego zakupu w niekorzystnym momencie i uśrednia cenę końcową. Model ten wymaga jednak świadomej strategii oraz monitorowania rynku, dlatego często realizowany jest we współpracy z doradcą energetycznym.

Doświadczenie pokazuje, że transze sprawdzają się w średnich i dużych firmach produkcyjnych, logistycznych czy handlowych. To tam zużycie energii jest wysokie i stosunkowo przewidywalne, ale jednocześnie istnieje potrzeba optymalizacji ceny.

Nie istnieje jeden uniwersalny wybór, który sprawdzi się w każdej organizacji. Odpowiedź na pytanie, który model zakupu energii jest najlepszy dla firmy, zależy od kilku czynników:

• skali działalności, 
• struktury kosztów operacyjnych, 
• profilu i przewidywalności zużycia energii, 
• podejścia do ryzyka cenowego,
• możliwości długoterminowego planowania finansowego. 

Inne potrzeby będzie miała mała firma usługowa, a inne zakład produkcyjny czy centrum logistyczne o dużym i zmiennym zapotrzebowaniu na energię.

FIX oznacza maksymalną przewidywalność i minimalne ryzyko cenowe. To rozwiązanie dla firm, które cenią stabilność, chcą precyzyjnie planować budżet i uniknąć wpływu wahań rynkowych na swoje koszty. Model ten szczególnie dobrze sprawdza się w przedsiębiorstwach o stałym profilu zużycia i ograniczonej tolerancji na ryzyko.

SPOT zapewnia najwyższą elastyczność oraz realny potencjał oszczędności, ale wiąże się z wyższym poziomem niepewności. Jest atrakcyjny dla firm, które potrafią zarządzać zmiennością cen, monitorują rynek lub korzystają ze wsparcia doradczego.

Transza to rozwiązanie kompromisowe, pozwalające jednocześnie kontrolować ryzyko i aktywnie zarządzać ceną energii. Rozłożenie zakupu w czasie umożliwia uśrednienie kosztów i ograniczenie wpływu niekorzystnych momentów rynkowych. To rozwiązanie dla firm średnich i dużych, myślących strategicznie o zakupie energii.

Jak pokazuje praktyka, coraz więcej przedsiębiorstw decyduje się na rozwiązania mieszane. Łączą różne modele zakupu energii dla firm w jednej umowie lub strategii zakupowej. Cenną pomoc stanowi dla nich Eco dla Biznesu. Doradca energetyczny dla firm każdorazowo analizuje profil zużycia, cele finansowe i poziom akceptowalnego ryzyka klienta. Uwzględnia nie tylko jednostkowe kwoty płacone za kilowatogodzinę prądu dla firm, ale także opcje minimalizujące wysokość opłaty mocowej czy zobowiązań handlowych. Dzięki temu wybór modelu energii staje się elementem długofalowej strategii biznesowej i bezpieczeństwa energetycznego, a nie jedynie krótkoterminową reakcją na aktualne ceny prądu. To świetne rozwiązanie na poprawę pozycji konkurencyjnej.